MÖ 1400 – MS 700
Pinara
Pilleñni · Pinali
Dikey kaya duvarına arı peteği gibi oyulmuş yüzlerce mezarıyla tanınır. Ksanthos’un nüfus fazlasıyla kurulduğu söylenir; adı Likçede “yuvarlak” anlamına gelir.
- Likya Birliği oyu
- 3
- Konum
- 36.4917° K, 29.2582° D
- Bugün
- Minare köyü · Fethiye, Muğla
Yapılar ve anıtlar
Akropol
Büyük kayanın tepesindeki üst kent · MÖ 5. yy – MS 7. yy
Pınara’nın kuzeybatısında yükselen dev, neredeyse silindirik kaya kütlesinin tepesi. Ksanthos’a bakan bu doğal kule, kenti kuran ilk topluluğun sığınağıydı; üstünde sarnıçlar, sur kalıntıları ve birkaç yapı temeli var. Çıkışı o kadar zor ki yerleşim erken dönemde aşağıdaki sırta taşındı.
Güvercinlik tipi mezarlar
Kayanın peteklenmiş doğu yüzü · MÖ 5.–4. yüzyıl
Pınara’nın imzası ve Likya’da eşi olmayan manzara: büyük kayanın dimdik doğu yüzüne, yerden onlarca metre yükseklikte yüzlerce küçük dikdörtgen oyuk açılmış. Uzaktan bir güvercinliğe benzediği için bu adı almışlar. Nasıl oyulduğu ve nasıl kullanıldıkları hâlâ tartışılıyor — en yaygın görüş kül kaplarının konduğu mezar nişleri oldukları.
Agora
Alt kentin meydanı · Roma dönemi
Kentin kurulduğu sırtın ortasındaki düzlük. Çevresinde odeon, kilise ve konut adaları sıralanır; yamaca yaslanan teraslar meydanı tutar. Pınara’nın yazıtları bu alanda bulundu — kentin Likya Birliği’nde üç oyu olduğunu buradan biliyoruz.
Likya Lahti
Sivri kapaklı anıt mezar · MÖ 4. yüzyıl
Kentin kuzey ucunda, yüksek bir kaide üzerinde duran büyük lahit. Ters çevrilmiş bir ahşap teknenin kavisini taklit eden sivri kapağı, Likya lahitlerinin klasik biçimi. Kapak yüzeyinde kabartma izleri ve tekne üstünde mezar yazıtı bulunuyor.
Boğa Başlı Mezar
Bukranionlu kaya mezarı · MÖ 4. yüzyıl
Ev tipi bir kaya mezarı; kapısının üstünde kabartma bir boğa başı (bukranion) var. Boğa başı Anadolu’da kurban ve koruma simgesidir — mezarı ihlal edecek olana karşı bir uyarı olarak okunur. Cephede ahşap kiriş başlarının taşa oyulmuş taklitleri açıkça görülür.
Prens Mezarı
Surlu kent kabartmalarıyla · MÖ 4. yüzyıl
Pınara’nın en önemli mezarı ve Likya arkeolojisinin en değerli belgelerinden biri. İki katlı ev tipi cephenin iç duvarlarına dört surlu kent kabartılmış: kule kuleye dizilmiş surlar, kapılar, evler ve insan figürleri. Bugün ayakta kalmayan Likya kentlerinin nasıl göründüğünü gösteren tek görsel kaynak.
Kaya mezarları
Doğu yamacının nekropolü · MÖ 5. yy – MS 2. yy
Kentin doğusundaki yamaç boyunca sıralanan ev ve tapınak tipi kaya mezarları. Çoğunun cephesinde ahşap yapı taklidi kiriş ve kuşaklar var; bazılarında Likçe yazıt, mezarı açana kesilecek cezayı sıralar. Aralarına sivri kapaklı lahitler serpiştirilmiş.
Tiyatro
Kayaya bakan cavea · Roma dönemi
Kentin kuzeydoğusunda, dereyle ayrılmış ayrı bir vadide duran ve Likya’nın en iyi korunmuş tiyatrolarından biri. Yirmi yediye yakın oturma sırası neredeyse eksiksiz ayakta; sahne binasının duvarları da büyük ölçüde duruyor. Cavea batıya, kentin üstünde yükselen büyük kayaya bakar — seyirci sahneyle birlikte o dev kaya yüzünü de görürdü.
Tarihte bu kent
Yalburt yazıtı
MÖ ~1500–1200 · MÖ ~1230
Hitit kralı IV. Tudhaliya, Lukka seferini bir su anıtına kazdırır. Yazıt bölgedeki yerleşimleri tek tek sayar — ve bu adlar bin yıl sonra hâlâ ayakta olacaktır. Likya kentlerinin sürekliliğini kanıtlayan en güçlü belge budur.
Savaşsız teslim
MÖ 334–333 · MÖ 334/333
Arrianos yazar: Telmessos, Pinara, Ksanthos, Patara ve otuz kadar küçük yerleşim kapılarını savaşmadan açtı. Pers vergisinden bıkmış bir bölge için Makedon bir efendi, uzaktaki bir efendiden farksızdı. Likya bir kış içinde el değiştirir.
Koinon Lykion kuruluyor
MÖ 168 · MÖ 168 sonrası
Özgürlük kentleri dağıtmaz, birleştirir: yirmi üç kent ortak bir meclis kurar. Adı Koinon Lykion — Likyalıların Birliği. Her kent kendi işini görür; savaş, para, dış ilişkiler ve yüksek mahkeme ortaktır.
Üç oy, iki oy, bir oy
MÖ 168 · MÖ 2. yy
Birliğin buluşu temsil ağırlığıdır: en büyük altı kentin üçer, orta boyların ikişer, küçüklerin birer oyu vardır. Masraf ve vergi de aynı orana göre bölünür. Ne büyükler küçükleri ezer, ne küçükler büyüklerin sırtından geçinir.
Ortak para, ortak ordu
MÖ 168 · MÖ 2.–1. yy
Birlik kendi gümüş sikkesini bastırır: bir yüzde Apollon’un başı, öbür yüzde lir ve ΛΥΚΙΩΝ yazısı — kenarında da parayı basan kentin baş harfleri. Tek para, tek ordu, otuz kentin kendi meydanı: federasyon fikri burada somutlaşır.
Yirmi üç kentin çağı
MÖ ~168–43 · MÖ 2.–1. yy
Bir yüzyıl boyunca Likya kendi kendini yönetir ve zenginleşir. Yirmi üç oy sahibi kent, çevrelerindeki onlarca kasabayla birlikte tek bir siyasi bedendir. Bölgenin nüfusu, yapıları ve ticareti tarihinin zirvesindedir.
Mermerin yüzyılı
MS 2.–4. yy · MS 2. yy
Kentler yıkıldıklarından daha görkemli kalkar: Patara’da Hadrianus’un granariumu, Myra’da on beş bin kişilik tiyatro, Arykanda’da üst üste beş taraça, Tlos’ta hamam ve stadyum. Bugün gezilen kalıntıların çoğu bu yüzyılın eseridir.
Mitolojide
Letoon kuruluyor
Leto
Leto suyu bulduğu yerde ağırlanır ve orada kalır. Zamanla üç tapınak yükselir: ortada Leto, iki yanında Apollon ve Artemis. Kutsal alan bir tanrıçanın değil, bir ailenin evidir — ve Likyalılar için bir kentin değil, bütün ülkenin ocağıdır.
Likya’nın damadı
Bellerophon
Sonunda Iobates gerçeği kabul eder: bu genç tanrıların koruduğu biridir. Mektubu ona gösterir, kızı Philonoe’yi verir ve krallığının yarısını bağışlar. Bellerophon Likya’nın kurucu atası olur — Sarpedon’un da Glaukos’un da soyu ona bağlanır. Tlos’taki mezarının cephesinde Pegasus’un üstünde uçarken görülür.
Ölümlü bir oğul
Sarpedon
Sarpedon, Zeus ile ölümlü Laodameia’nın oğludur ve Likya’nın kralıdır. Homeros onu Troya’ya gelen bütün müttefiklerin en soylusu diye tanıtır. Krallığın gerekçesini kendi ağzından duyarız: en iyi topraklar ve en dolu kadehler bizimse, en ön safta dövüşmek de bizim borcumuzdur.
Soyunu sayan adam
Glaukos
Glaukos, Bellerophon’un torunudur ve Sarpedon’la birlikte Likya ordusunu yönetir. İlyada’da soyunu baştan sona sayar; bu sayede Bellerophon efsanesinin en eski anlatımı bize kalmıştır. Likya tarihinin edebiyattaki ilk soy ağacı budur.
Neden yüksekte?
Harpyalar
Likya’nın sütun mezarları hep havadadır — anıt kaidesiz değil, kaidenin ta kendisi. Ölü yere gömülmez, yükseğe konur. Bunun bir nedeni ruhun kuşlarca alınacağı inancı olabilir. Kaya mezarlarının erişilmez yüksekliklerdeki cepheleri de aynı fikri sürdürür.
Yakındaki kentler
Sidyma · Ksanthos · Tlos · Karmylessos · Pydnai